IBHUNGA LAMAGAMA E-JIYOGRAFI LOMZANTSI AFRIKA
INGXELO YONYAKA
IIMBONO
Umsebenzi weBhunga lamagama e-jiyografi yoMzantsi Afrika
Kukuseka umgangatho wamagama e-jiyografi kuMzantsi Afrika;
Ukubuyekeza, ukulungisa kunye nokuguqula indlela yokuthiywa kwamagama ejiyografi eMzantsi Afrika.
ISALATHISO
UMYALEZO OSUKA KUSIHLALO...1
UKUJONGWA NGOKUTHE GABALALA KWEBHUNGA...2
AMALUNGU EBHUNGA...3
ISITAFU...5
IINTLANGANISO ZEBHUNGA...6
IINTLANGANISO ZOQEQESHO...6
IMIGAQO, IINKQUBO KUNYE NEENJONGO ZEBHUNGA...7
IIKOMITI EZINCINANE...10
INCWADI EZIQULATHE IMIGAQO-NKQUBO...13
AMAGAMA EJIYOGRAFI EKUKHUTHAZWA UKUBA AVUNYWE...14
UVIMBA WOLWAZI...14
UKUHLENGAHLENGISWA KWAMAGAMA AKHOYO...15
UNXIBELELWANO NONONDABA, UPAPASHO KUNYE NOKWAZISWA KOLUNTU...16
IMIBUZO...16
IMISEBENZI ENXULUMENE NEHLABATHI...17
UKUVAVANYWA KOMSEBENZI WONYAKA...18
INGXELO MALI...19
IZIHLOMELO
UMYALEZO OSUKA KUSIHLALO
Umphathiswa wezobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwephesha, u-Gqr Ben Ngubane waseka ngokoMthetho weNdlu Yowiso Mthetho (Umthetho No. 118 ka 1998) iBhunga laMagama eJirografi (SAGNC). I-SANGC ngumbutho osisigxina wengcebiso ocebisa uMphathiswa ngokuguqulwa kunye nokusekwa kwemigangatho yamagama ejiyografi eMzantsi Afrika. Oku kwenze ukuba abantu boMzantsi Afrika babenegalelo ukuze bangagqityelwa kwizinto ezichaphazela ubomi babo imihla ngemihla.
Inkululeko ngoku ifumanekile, ngoko ke lixesha lokuba abantu baseMzantsi Afrika bathathe inxaxheba yabo ekutshintshweni kwelizwe lethu ukuze libe yile nto sasiyilwela. Okokuqala kwimbali yethu neyelizwe lethu, abantu banikezelwe ithuba ukuba babe nelizwi ekuthiyweni kwamagama endawo zejiyografi. Kufanelekile ukuba sibonakalise ukuba ngokwenene isimo sahlukile ngoku, silishiye ngasemva ixesha lenkqubo yocalucalulo. Kufanelekile ukuba siyitshintshe imbonakalo yelizwe lethu ukuze singabonakali ngokungathi siyinxalenxe ye-Yurophu kwi-Afrika. Amanyathelo kufuneka athatyathwe ukuze siguqule onke amagama atenxileyo nathukayo, amagama asuka ngaphandle kweli akho kwamanye amazwe kunye nalawo abhalwe ngendlela ezingezizo.
Lo ngumkhomba-ndlela onikwe kuMphathiswa wethu wezobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe ukuba aqinisekisise oku kuyaphunyezwa. Ngoko ke kuluxanduva lwawo wonke umntu woMzantsi Afrika ukuqinisekisisa ukuba oku kuyenzeka kuphunyezwe njengoko oku kwakuba luphawu olubalulekileyo olwakubonisa inguquko kwilizwe lethu. Umzantsi Afrika unorhulumente owanyulwe sisininzi kwaye kufuneka abonakalise le nguquko kwinkalo zonke ezimngqongileyo. Kufanele ukuba aqhubeleke ngesantya esiphezulu njengala mazwe asebumelwaneni athi aseka isantya esiphezulu ukutshintsha nayiphi na into eya yibakhumbuza ngeminyaka yenkqubo zobukoloni kunye nengcinezelo.
Bonke abemi boMzantsi Afrika ukusuka kumntu ngamnye ukuya kumaqela bakhululekile ukuba bafake izimvo ngokungamaxwebhu afumaneka kwiNtloko, Icandelo laMagama eJiyografi ezinze kwiSebe lobuGcisa, Inkcubeko, iNzululwazi kunye noBuchwepheshe, P/Bag X 894, Pretoria, 0001. Kulo maxwebhu abantu bakhululekile ukuba baphakamise amagama amatsha kwakunye noguqulo lwalawo akhoyo xa benabise izizathu zokwenza oko.
UKUJONGWA NGOKUTHE GABALALA KWEBHUNGA
Le ngxelo ibandakanya ukusukela ekusekweni kweBhunga, de kube sekupheleni konyaka mali wokuqala ophelileyo.
Inkxaso yolawulo lweli Bhunga ithi yenziwe liSebe lobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye noBuchwepheshe (I-DACST). Ekuqaleni yayiphantsi kwezandla zeeNkonzo zeLwimi zikaZwelonke ze-DACST. Iye yadluliselwa kulawulo lweCandelo laMafa le-DACST.
Izigqibo zeBhunga zingqinwa kwaye zigunyaziswe nguMphathiswa , kwaye abantu kunye namaziko angahambiselaniyo nezigqibo zeBhunga anokuthi atshutshiswe.
AMALUNGU EBHUNGA
Ngokwecandelo lesi-3 (a) lomThetho, la malungu ePhondo alandelayo athi anyulwa zi-MEC zamaphondo ohlukahlukeneyo Izihlalo zamalungu anikezelwe njengoko aye enjalo ngelixa lolwanyulo:
I-Rhawuti
I-Ntshona Koloni
Umnu C F Fortune, uMlawuli oNcedisayo: iCandelo laMafa leSebe lezeMidlalo, ubuGcisa kunye neNkcubeko
I-Mpumalanga
Umntla Ntshona
Oya kugcwalisa isikhundla uza kutyunjwa nguMntla Ntshona
Umnu T Mokeyane, iSekela Mlawuli: Ithala leencwadi kunye noLwazi leSebe lezeMidlalo, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe
I-Phondo loMntla
Inkszn A Mawela, iSekela Mlawuli: Iinkonzo zoLwimi zeSebe lezeMidlalo, ubuGcisa kunye neNkcubeko
Ngokwecandelo le-3 (b) lomThetho, la maqela abandakanywa kulo mthetho athi
Onyula ba bantu balandelayo:
Iposi
Icandelo eliPhezulu loCando nokuZotywa kweMihlaba: Umnu D Clarke, uMlawuli oyiNtloko: uCando kunye nokuZotywa kweMihlaba
I-Bhodi yeSizwe yeeLwimi zoMzantsi Afrika (PANSALB)
AMALUNGU EBHUNGA LAMAGAMA EJIYOGRAFI OMZANTSI AFRIKA KUNYE NEQELA LOONOBHALA
Ntshona;
Umphathiswa wezobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe uvume aba bantu balandelayo ngokwesiphakamiso seQela eliJongene nokuChonga ukuba batyunjelwe ukunikezela inkonzo kwiBhunga laMagama eJiyografi loMzantsi Afrika;
Mr P J Lehohla (Umlawuli oyintloko kwimo zasekuhlaleni, iBhunga lezoBalo loMzantsi Afrika)
ISITAFU
Umlawuli oNcedisayo (Intloko)
Ugcina unxulumano nabo banomdla kulo msebenzi.
Ulawula, acwangcise kwaye avavanye ubutyebi babasebenzi kunye nezimali zeQela laMagama eJiyografi.
Unika ingxelo kuMlawuli wezaMafa.
Uhlanganisa uphando kunye nopapasho.
Unika ingxelo kuMlawuli Oncedisayo (Oyintloko).
Ulawula yonke inkqubo yoVimba boLwazi.
Unika ingxelo kuMlawuli Oncedisayo (Oyintloko).
Usebenza ngeziphakamiso.
Unika ingxelo kuMlawuli Oncedisayo (Oyintloko).
IINTLANGANISO ZEBHUNGA
Iqumrhu lihlangane amatyeli amahlanu:
IINTLANGANISO ZOQEQESHO
Intlanganiso yoqeqesho nokuphuhliswa kwezakhono zamalungu eBhunga yabanjwa ngomhla we-6 Aprili 2000.
IMIGAQO, IINKQUBO KUNYE NEENJONGO ZEBHUNGA
I-Bhunga lithathe indawo yeKomiti kaZwelonke yaMagama eeNdawo ebe icebisa urhulumente ngokuphunyezwa kwamagama eendawo ukusukela ngomnyaka ka-1940.
Okunye kokwahluka okubalulekileyo phakathi kweBhunga eli kunye nelo langaphambili elaliphambi kwalo kukuba, iBhunga eli linomkhomba-ndlela othe xaxe, liquka zonke intlobo zeempawu zejiyografi, kwaye lingathabatha amanyathelo ngokunokwalo ekuboneni oko kufuneka kuthiywe igama okanye kuguqulwe igama lako, ngaphezulu izigqibo elizithathileyo kufuneka ziphunyezwe nguMphathiswa, zaye zinokunyanzeliswa ngokwasemthethweni.
Linika ingqalelo kwiziphakamiso, nendlela zokwenza zehlabathi zoMbutho weZizwe eziManyeneyo, iBhunga liseke uchungechunge lwemigaqo kunye neenkqubo.
Ingingqi yolawulo
I-Bhunga linamandla olawulo kuwo onke amagama empawu zejiyografi nezinto ezikwimimandla apho urhulumente waseMzantsi Afrika anobunganga okanye ulawulo olunikwe zizibhambathiso.
Iinkqubo
Ukuseka imigangatho (njengokuthi, igama elingasetyenziswa kulo ngalunye uphawu kunye nendlela elingabhalwa ngayo negama elo) kufanele lisekelwe kwi:
Migaqo ekhoyo yale mihla apho amagama avela khona kodwa kusoloko kuthathelwa ingqalelo ukusetyenziswa kolwimi lwendawo;
iminqweno kunye/okanye imidla yabantu bendawo, xa oku kungakhabani nemigaqo ekhokhelayo;
ukusetyenziswa kwegama ngokwembali;
imiba yokubuyekezwa, apho amagama kufuneka aguqulwe ngokusekelezelwe kwimiba ethile yembali;
iziphakamiso zoMbutho weZizwe eziManyeneyo eziphathelelene nokusekwa kwemigangatho yamagama ejografi;
nawo nawuphi na umba ongqalene noku ekufanele ukuba uthatyathelwe ingqalelo onokuthi ubonwe.
Imigaqo
Uphawu ngalunye okanye into leyo kufanele ukuba ibe negama elinye.
Iintlobo ezinjengezi zilandelayo zamagama kufuneka ziphetshwe jikelele:
amagama aphunyeziweyo endawo naphina eMzantsi Afrika;
amagama endawo zakwamanye amazwe, kunye namagama amazwe;
amagama upelo lwawo okanye ukubizwa kwawo kusondele kakhulu kulawo asele ekhona nto leyo engenza ingxubakaxaka;
amagama ajongela phantsi, anyembayo, enza umsindo, athukayo, angenambonakalo intle okanye asisiphoxo;
amagama acalulayo okanye athukayo ngokobuhlanga, umbala, imvelaphi, isini, ukuzimanya nezimvo zopolitiko okanye ezinye imo zasekuhlaleni;
amagama akhiwe kakubi;
amagama asukela kwawabantu kodwa kungekho nto inika umdla jikelele kuwo;
amagama angabonwa njengalawo enzelwe ukutsalela umdla kwimveliso, inkonzo okanye ishishini elithile;
amagama abantu abaphilayo.
Amalungelo oluntu kunye noMgaqo-Siseko woMzantsi Afrika
Ukugqiba ngegama okanye amagama endawo kufuneka kunike ingqwalasela kwimbali ngaxesha linye nemiba yezelwimi, ukubalula kokunxibelelana, umoya woluntu kunye nomoya weSizwe.
Iimbono neenjongo
qinisekisa ukusekwa kwemigangatho yamagama ejografi;
ququzelela ukusekwa kweekomiti zamaphondo zamagama ejografi;
ququzelela inkqubo yoguqulo lwamagama ejografi;
khuthaza ukusetyenziswa kwamagama oMzantsi Afrika asemgangathweni kwinqanaba lehlabathi;
qinisekisa ukusetyenziswa kwamagama asemgangathweni eMzantsi Afrika; kwaye noku
Iinjongo zeBhunga
Ngokuthatha ingqalelo kwimbali yokuthiywa kwamagama ejografi eMzantsi Afrika, iBhunga liya ku
buyekeza ukungalingani okwenziwe kukungamelwa kwabantu kwinkqubo edlulileyo yothiyo lwamagama;
ukulungisa upelo lwamagama ejografi apelwe kakubi ;
guqula indlela yokuthiywa kwamagama eMzantsi Afrika
seka imigangatho yamagama ejografi ewonke ngokuthi ithathe amanyathelo okungqubanisa intloko nabo bonke abo banomdla nabathatha inxaxheba
Ukuphumeza ezi njongo, iBhunga liya kuthabatha la manyathelo alandelayo:
Ukubuyekeza
Ukubuyekeza ukungalingani okwenziwe kukungamelwa
Ukuhlengahlengisa amagama ejografi ngokwelwimi ezifudula zibekelwe bucala
Ukulungisa
Ukulungisa onke amagama eempawu zejografi afudula epelwe kakubi
Ukulungisa inkqubo efudula ilandelwa kwindlela yokuthiya kazwelonke
Ukuguqula
Ukukhuthaza kokugcinwa kolwazi kunye nophando lwamafa njengenxalenye yokuthiywa kwamagama
Ukumilisela inkcubeko kazwelonke yentatho-nxaxheba kwizigqibo ezinxulumene nokuthiywa kwamagama
Ukwakha ifuthe lolwazi ngenkonzo eziququzelelwa ngurhulumente kwindlela yokuthiywa kwamagama, kulandelwa umoya we-Batho Pele (aBantu Phambili)
Kukhuthazwe ukufikeleleka kokusekwa kwemigangatho kubo bonke abanomdla nabathabatha inxaxheba
Kwenziwe lula, kuthandekiswe kwaye kube nonxibelelwano ngenkqubo ezilandelwayo zokuseka imigangatho, kusetyenziswa okubhaliweyo kunye nonondaba beletroniki.
Ukusekwa kwemigangatho
Ukuqinisekiswa kokusekwa kwemigangatho awo onke amagama ejografi kazwelonke
Ukuseka ikomiti zamagama ejografi zamaphondo (PNGCs) ngokweMigaqo yoMthetho weQumrhu laMagama eJografi loMzantsi Afrika kunye neMiqathango eNxulumene nokusekwa kweMigangatho yaMagama eJografi
IKOMITI EZINCINANE
IBhunga lichonge ezi komiti zilandelayo. Ngaphezulu kwabo banyulwa kuqala, amanye amalungu aye afakelelwa kumaxesha athile.
Ikomiti encinane yohlengahlengiso
Ukuseka imigangatho yopelo; ukuhlengahlengisa amagama amaninzi, amagama akhoyo angavunywanga ngokusemthethweni, kunye neminye imiba iBhunga elingagqiba ngayo.
Ikomiti encinane yohlengahlengiso
Ikomiti encinane yooVimba boLwazi
Ukuqulunqa isimo sovimba wolwazi; ukuqokelela ulwazi; ukugqiba ngendlela yokuhlaziywa koku, ukunxibelelana nabanye oovimba bolwazi; ukufumanisa ngemfuno zabasebenzisi.
Ngokokuhamba kwexesha ngasemva ukusuka ekhohlo ukuya ekunene: Mnu T Kubheka, Njing
Ikomiti encinane yoQeqesho noPhuhliso lweZakhono
Ukwakha isiseko sabo banomdla; ukubamba intlanganiso zokusebenza zabafundi; ukuqulunqa iincwadi zoqeqesho; kunye nokuphuhliswa kwezakhono kumaphondo nakwindawo zasekuhlaleni.
Ikomiti encinane yonxibelelwano nonondaba, upapasho kunye nokwaziswa koluntu
Kwintlanganiso yomhla ka-7 ku-Aprili kwagqitywa ukuba kuhlanganiswe ikomiti encinane yonxibelelwano nonondaba kunye nopapasho nekomiti encinane yokwaziswa koluntu njengoko umsebenzi wezi komiti ube usengela thungeni linye. Ekuqaleni konyaka ka-2001 ikomiti encinane entsha yasekwa ukuphumeza ezi njongo kwachongwa uNkszn Dichabe njengombizi-ntlanganiso.
Ukuqulunqa indlela yokwenza iphulo; ukujongana nomba wokusekwa koSuku lukaZwelonke lwaMagama eJografi; ukuphawula uthungelwano lwe-NGO ne-CBO kunye namanye amaqela ekujoliswe kuwo.
Ukupapasha izigqibo kunye nolwazi olululo; ukuthatha uxanduva lokuvelisa igazethi, usasazo ngeletroniki kunye nengxelo yonyaka yeBhunga.
Iqulunqe indlela yokuziphatha; iphakamise indlela zokusebenza kweBhunga ngokunxulumene namaphondo, namaziko asekuhlaleni; kwaye ihlengahlengise imigaqo kunye nonkqubo zokusekwa kwemigangatho yamagama ejiyografi.
Ngokokuhamba kwexesha ngasemva ukusuka ekhohlo ukuya ekunene:
INCWADI EZIQULATHE IMIGAQO-NKQUBO
Ezi ncwadi ziqulathe inkqubo zilandelayo ziye zaphunyezwa liBhunga.
Indlela yokuziphatha
Le ilawula ukubakho ezintlanganisweni kunye nenkqubo elandelwayo kwiintlanganiso kwaye nokuziphatha kakuhle ngokobizo nanjengamalungu.
Le yincwadi esisiseko sokuba iBhunga lifuna ukusebenza njani na. Iquka imiba enjengezivumelwano zomsebenzi, imisebenzi, inqila zolawulo, inkqubo kunye nemigaqo, uqulunqo lomsebenzi kunye nezimali.
NgokoMthetho enye yenjongo zeBhunga kukuququzelela ukusekwa kweeKomiti zaMagama eJografi zamaPhondo. Ezi komiti kufanele ukuba zisekwe ngamaSebe amaPhondo anoxanduva lobuGcisa neNkcubeko emva kokungqubana intloko kunye neBhunga. IBhunga liseke uthotho lwezikhokhelo zokuseka ezi komiti.
Ezi zikhokhelo zinika iziphakamiso ngezakhiwo zamaziko kunye nobume nobungakanani bekomiti zamaphondo, iziphakamiso ngokoxanduva nemisebenzi, kunye neziphakamiso ngokudalwa kwamaqela amagama ejiyografi amaphondo akunika inkxaso yabaqeshwa kwiikomiti.
Ezi zikhokhelo zakulawula umsebenzi weBhunga ekuhlengahlengiseni amagama aphunyezwe ngaphambili kunye nalawo akhoyo angazange aphunyezwa liBhunga.
AMAGAMA EJOGRAFI APHAKANYISWA UKUBA APHUNYEZWE
Kuyo nganye intlanganiso iBhunga liphonononga uludwe lwamagama anikezelweyo ukuba aphunyezwe yiposi, oorhulumente bendawo, abaphuhlisi bezakhiwo nemihlaba kunye namanye amaqela anomdla.
Umqwalasela unikwa kakhulu kwindlela yokubhala igama ngokwendlela ephunyeziweyo yokulipela eyiyo esuka kwingcambu zolwimi, kananjalo ingqalelo iyanikezelwa kwimeko ezinjengembali yokuthiwa kophawu olo, ukuphindaphindwa kwamagama, ukukhokhelela ekuthintilizeni, ukungabinambonakalo intle, kunye nobude obungaphaya.
IBhunga liqinisekisisa okokuba lifumana kwaye lishicilela ulwazi ngento leyo ithiywa igama, kuquka intlanganisela ezithile zejografi, intsusa kunye nontsingiselo yegama elo, kunye nenkcukacha zalowo uze nolo lwazi.
Amanye amagama aphindiselwa umva ukuze kwenziwe uphando olungaphaya okanye ulungiso.
Lakube iBhunga liliphumezile igama linikezelwa kuMphathiswa ukuze aliphumeze njengomntu wokugqibela ze emva koko lipapashwe kwi-Gazethi ka Rhulumente.
Uludwe lwamagama aphunyeziweyo nasele efakwe kwi-Gazethi anikezelwe kwisihlomelo kule ngxelo.
UVIMBA WOLWAZI
Isebe lobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe linoxanduva lokuseka nokusebenza uvimba wolwazi kazwelonke wamagama aphunyeziweyo ngokohlobo lwe-Dijithali ukuhlangabezana nomyalelo eliwunike iQumrhu.
Oovimba bolwazi abane abakhoyo baphawulelwe ukusetyenziswa ukuze kusekwe lo vimba wolwazi kazwelonke:
Uvimba wolwazi wamagama endawo zeBhunga loPhando ngeNzululwazi zoLuntu (athelekelelwa kuma 90 000 amagama ashicilelweyo apho)
Uvimba woLwazi weKomiti kaZwelonke yamaGama eeNdawo (athelekelelwa kuma 5 000 amagama ashicilelwe apho)
Uvimba weCandelo eliseNtloko loCando nokuPhawulwa kweMihlaba (athelekelelwa kuma 91 600 amagama ashicilelwe apho)
Uvimba wolwazi okhoyo weBhunga loPhando ngeNzululwazi zoLuntu sele efunyenwe liSebe lobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe.
Ingxelo yeKomiti eNcinane yoVimba woLwazi iphakamise ukuba aba vimba bolwazi basetyenziswe njengethala lokubhenela xa kusakhiwa uvimba omtsha wolwazi lwamagama aphunyeziweyo ejiyografi.
Izikhokhelo, indlela zokusebenza kunye nokuncikane okuyimfuneko kuvimba wolwazi kazwelonke sele zizotyiwe, okuya kuthi kuhlangabezane nemfuno zeBhunga kwaye kube kumgangatho wehlabathi wogcino lwazi kunye neminye imimiselo engqaleni nobuncikane obufunekayo kumabakala emigca yekhompuyutha enqumlezayo yolwazi, njengoko kusekwe ziNkomfa zeZizwe eziManyeneyo ngokuSekwa kweMigangatho yaMagama eJiyografi. Isivumelwano sele kufikelelwe kuso ngezi hloko zemigca yekhompuyutha ehlayo kunye nenani lemigca yolwazi yekhompuyutha efunekayo kuthotho olunye lwamagama ejografi ohlobo lwe-dijithali kwinkqubo ye-MS Access.
Ukuze kusekwe uvimba wolwazi wamagama aphunyeziweyo kazwelonke weBhunga, oovimba abaliqela kuza kufuneka bekhangelwe ukulungiselela uphando kunye nokupela. Oku kuza kufuna inkqubo eqhubelekayo yovavanyo nokuhlola, ngenxa yokuba ulwazi kushicilelo ngalunye lwalungasoloko luphelele, lungqinelana okanye luthe ngqo nexesha ekulilo. Ukuhlelwa, uphando, ukulandelela umsebenzi wophando owenziwa kwindawo ezingaphandle kwe-ofisi kunye nokungqinisisa ulwazi olufumanekileyo kuya kufuneka wenziwe ngabasebenzi bezophando kunye nenkxaso, mhlawumbi bengqubana intloko kunye nabanye abaphandi neengcaphephe zamagama ejografi.
Ngomhla wama-6 Disemba abasebenzi abathathu beqela loonobhala bafumene uqeqesho olusisiseko ngokusekwa nokugcinwa kovimba wolwazi weBhunga.
UKUHLENGAHLENGISWA KWAMAGAMA ASELE EKHONA
IBhunga liqalisile ukuhlengahlengisa amagama angazange ngaphambili anikezelwe ukuze aphunyezwe. Amagama asiseko sawo sinobuhlanga sele edluliselwe kogunyaziwe abangqalene nawo kunye noluntu ukuba baphawule ngawo nokuba bacebise angafakelelwa endaweni yawo.
Uhlelo lwesine lobhalo lokuqala olwandulela ukuphunyezwa lweziKhokhelo zeToponimiki loMzantsi Afrika oluqulunqwe liQela leNgcaphephe zaMagama eJografi zeZizwe eziManyeneyo lwanikezelwa yi-UNGEGN kwiBhunga ngo-Meyi ka-2000. Ezi zikhokhelo zibandakanya upelo ngokukuko kwamagama oMzantsi Afrika kunye nokusetyenziswa kwalo kumagama ejografi. Ibhunga lenze izihlomelo kolu bhalo lokuqala olwandulela ukuphunyezwa kwaye sele lufakwe kumaQela eeLwimi kaZwelonke asekwe yiBhodi yeeLwimi yoMzantsi Afrika likhatshwa sisicelo sokuba imigaqo yopelo ngokukuko mayibekwe kwizinga lobhalo-ncwadi olukumgangathweni osekiweyo.
IIKOMITI ZAMAGAMA EJOGRAFI KUMAPHONDO
Njengeqela likazwelonke iBhunga lamaGama eJografi loMzantsi Afrika phakathi kolunye luthweswe uxanduva lokuququzelela ukusekwa kweeKomiti zaMagama eJografi kumaPhondo (PNGC). NgokomThetho wama-118 ka-1998 igatyana u-9 iBhunga kufuneka liseke izikhokhelo zemigaqo yokusebenza yeeKomiti zamaGama eJografi zamaPhondo kunye noorhulumente basekhaya kwindawo zabo zolawulo.
UNXIBELELWANO NONONDABA, UPAPASHO KUNYE NOKWAZISWA KOLUNTU
Umbono weBhunga:
Kukunika amandla uluntu ukuze ludlale indima ebonakalayo ekuthiyweni kwamagama endawo ezibangqongileyo;
Ukudala indlela ekuqhutyweni ngabantu ekuthiyweni kwamagama eendawo, ngenjongo yokubuyekeza uqhwalelo olwenziwe lilixa elidlulileyo lobukoloni kunye nenkqubo yengcinezelo;
Ukulumeka isazela kumazinga aseluntwini ngothiyo lwamagama ukuze kuqinisekisiswe ukuba abantu banebango kumagama ezindawo;
IBhunga liqulunqa iindlela zokufezekisa lombono oyakuthi uquke iiKomiti zamaGama eJografi kumaPhondo eziyilwayo.
IBhunga sele likhe lanxibelelana neCandelo lezoNxibelelwano le-DACST ngokuphuhliswa kwale ndlela yokupapashwa kwale mveliso yeQumrhu kunye nokusasazwa kolwazi ngemisebenzi esuka kumntu iye komnye kwakunye neendaba ezibhaliweyo neze-elektroniki.
IMIBUZO
IBhunga lifumana imibuzo kunye nezicelo ngemiba emininzi kumaqela karhulumente, amaqela anomdla kunye nabantu. Lo mdla wamkelekile, kwaye iBhunga liyiqwalasela yonke le mibuzo kangangoko linako. Kodwa amaxa amaninzi le mibuzo idla ngokuba ngaphaya komsebenzi ogunyaziswe iBhunga, okanye yakhiwe ngendlela yokuba ayinako ukusetyenzwa. Kukho ithemba lokuba lakuthi ukuqala kwalo iphulo lokufundisa uluntu udliwano-ndlebe phakathi kweBhunga kunye nabo banomdla luphucuke.
IMISEBENZI ENXULUMENE NEHLABATHI
Ukumelwa kwinqanaba lehlabathi
Usihlalo kunye/okanye usekela sihlalo baya kuba ngabameli beBhunga abasemthethweni kwizwelonke nakwinqanaba sehlabathi kwaye bakunika ingxelo kwiBhunga.
Imisebenzi enxulumene nehlabathi
Le ngenene yayingumvula-mehlo, ngakumbi kumalungu amatsha eQumrhu njengoko yayikokokuqala yaye ikoko kuqala ukuba baveliswe kwimigangatho yehlabathi ngokunxulumene namagama ejografi. Kukule ntlanganiso apho bathe bafunda ngoxanduva lweekomiti zamagama kwihlabathi jikelele.I-UNGEGN njengombutho wehlabathi useka izikhokhelo kunye nenkqubo zokusebenza ekufuneka zilandelwe phantse zizo zonke iikomiti zamagama eendawo kwihlabathi. Kwagxininiswa ukuba amagama angaphandle kwelizwe akufunekanga ukuba athathelwe ingqalelo ngaphezulu kulawo omthonyama. Le yaphawulwa njengengxaki yehlabathi ngenxa yezizathu zopolitiko kunye nembali. Ngaphaya koko kwakuchulumancisa ukubona ukuba amazwe amaninzi athathe amanyathelo abonakalayo ukulungisa le meko. Le yabonwa njengomceli-mngeni obalulekileyo ojongene nelizwe lethu njengoko ligcwele ngamagama ejiyografi angaphaphandle kweli enza ukuba kubenzima ukwahlula nokuba lise-Yurophu okanye e-Afrika.
Kukule ntlanganiso apho uMzantsi Afrika uye wacelwa ukuba ukhwebe indibano yeQela lamazwe e-Afrika eseMazantsi kwaye uzame ukuvuselela indlela zokwenza ze-UNGEGN kula mazwe. Iqela laMazwe e-Afrika eseMazantsi lenziwe ngala mazwe alandelayo: i-Zambia, i-Malawi, i-Zimbabwe, i-Mozambique, i-Angola, i-Namibia, i-Lesotho, i-Swaziland kunye noMzantsi Afrika. Lo myalelo akukahlangatyezwana nawo njengoko sisaqukeza sitshayela apha ekhaya.
Le ntetho ibhaliweyo iphakamisa amagama ejiyografi akhoyo kwamanye amazwe ehlabathi athi anyanzeliswa kwilizwe lethu ngelixa kujongelwa phantsi lawo omthonyama. Amagama omthonyama anentsingiselo ngokwembali kunye namafa abantu bomthonyama boMzantsi Afrika; ngoko ke ukuwasusa kuthetha ukususa inkcubeko yabantu kunye namafa abo.
UKUVAVANYWA KOMSEBENZI WONYAKA
Imisebenzi emibini ebalulekileyo yeBhunga kunyaka walo wokuqala ibe kukutshayelela amabala umsebenzi okufuneka wenziwe kwikamva, kunye nokuqhubekeka ngaphandle kokuphazanyiswa umsebenzi weKomiti yeSizwe yamaGama eeNdawo eyandulelayo.
Umsebenzi wokuqala
Inkqubo zokusebenza zeBhunga sele zikhona. imiGaqo neenkqubo zeBhunga sele zisekiwe, kwaye amanqwanqwa asisiseko okuphunyezwa kwamagama amatsha nohlengahlengiso lwalawo akhona sele ephawuliwe. Iqalo sele lenziwe ngokuhlengahlengiswa kwamagama akhoyo angekaphunyezwa. Izikhokhelo ngokusekwa kweKomiti zamaPhondo sele zizotyiwe, kwaye neenkqubo zokuseka ezi Komiti zisendleleni. Indlela yopapasho kunye nokufundiswa koluntu sele icwangcisiwe.
Oovimba apho uvimba weletroniki aza kusekelwa khona kunye nemo yoku sele igqityiwe. Oovimba sele befunyenwe kwaye uqeqesho sele lunikiwe kumalungu eQela lamaGama eJografi le-DACST.
Amalungu eBhunga afudula engeqhelananga nemiba yobungcali equlathwe kukuseka imigangatho yamagama ejiyografi abenonyaka onesivuno ngokufikelela kwimvano kunye nokuqonda ukuba ungantoni na umsebenzi weBhunga kunye negalelo lalo kwintsingiselo yenguqu yoMzantsi Afrika.
Imisebenzi yemihla ngemihla
Inani lamagama alinde ukuphunyezwa liye lanyuka ngelixa lotshintsho logama iBhunga elitsha lalisekwa. Iqumrhu liye laphinda lasizuza isingqi somzebenzi kwaye liphumeze inani elivisayo lamagama amatsha. Njengoko uninzi lwawo ibe ingaweziseko zeposi, iBhunga lithe ngale ndlela lanika inkxaso kwiphulo lokunaba leposi.
INGXELO-MALI
ISABELO MALI R 400, 000.00
Isibonelelo sokuphila R 57 350 65
Izithuthi zabucala R 9 269 57
Izithuthi zikawonkewonke R 92 598 50
INKCITHO R 159 218 72
ISIHLOMELO
ISAZISO SIKARHULUMENTE
ISEBE LOBUGCISA, INKCUBEKO, UBUNZULULWAZI KUNYE NOBUCHWEPHESHE
UKUPHUNYEZWA KWAMAGAMA ASEMTHETHWENI EENDAWO
Mna, Baldwin Sipho Ngubane, uMphathiswa wobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe, ndiphumeze ngokusemthethweni la magama eendawo alandelayo ngengcebiso zeKomiti kaZwelonke yamaGama eeNdawo ngomhla wama-9 Juni 2000.
Ngozi Iposi eseMzantsi Ntshona weNtabankulu eMpuma Koloni
Qetho Iposi esemazantsi eNgqushwa eMpuma Koloni
ISAZISO SIKARHULUMENTE
ISEBE LEZOBUGCISA, INKCUBEKO,INZULULWAZI NOBUCHWEPHESHE
UKUPHUNYEZWA KWAMAGAMA ASEMTHETHWENI EENDAWO
Mna , Baldwin Sipho Ngubane, uMphathiswa wobuGcisa, iNkcubeko, iNzululwazi kunye nobuChwepheshe, ndiphumeze ngokusemthethweni la gama alandelayo eendawo ngengcebiso zeBhunga lamaGama eJografi eMzantsi Afrika ngomhla we-14 Matshi ka- 2000.
KwaMbizana Iposi esemzantsi ntshona weMiddledrift eMpuma Koloni
